1-Kökten dinciliğin anlamı ve doğuşu

Kökten dincilik kısaca şöyle tanımlanabilir.Kökten dincilik,millet ve milliyetçilik kavramlarının arka plana atılması,dinsel değerlerin ön plana çıkarılması,devlet yönetiminin ve kamu hizmetlerinin dinsel değerlerle harmanlanarak topluma sunulması demektir.Bu kökten yaklaşımın temelinde modernleşme ya da çağdaşlaşma denilen pozitivist aydınlanmacı Batı felsefesinin,akıl ve bilim destekli teknolojik ve ekonomik gelişmelerin toplumsal gelişmede yetersiz kaldığı  inancı söz konusudur.Özellikle de duygusal ve ilahi taleplerin karşılanamadığına dair derin bir inanç vardır.Kökten dincilere göre,eğer çağdaşlaşma,sanayileşme,kentleşme,aile yapısındaki değişme ve kişilerin bireyselleşmesi halkın ilahi ve duygusal dünyasına yabancı olmasaydı,kökten dinciliğe gerek kalmazdı.Kökten dincilere göre çağdaşlaşma,yani akıl,bilim ve teknoloji karnımızı doyurdu,refahımızı sağladı ve fakat insan olduğumuzu,ilahi duygu dünyamızı unuttu.Aileler ve özellikle de bireylerde bir psikolojik yalnızlık ve tatminsizlik doğdu.İnsanların inançları,kökenleri ve toplumsal ve kültürel aidiyetleri görmezden gelindi ya da yok sayıldı.

Kısacası kökten dincilik, çağdaşlık ya da modernlik denilen güncel yaşam tarzına bir eleştiri olarak doğdu.

Hemen belirtelim ki kökten dincilik sadece İslam ülkelerine özgün bir hareket değildir.Bu hareket İslam kaynaklı da değildir.Batı uygarlığının gelişme düzeyine temel bir eleştiri olarak yine Batı uygarlığının içinden doğmuş ve yayılmıştır.İslam Ülkeleri ile birlikte Yahudi,Budist ve Hinduist toplumlarda da bir temel bulmuş ve uygulama bulmuştur.Ancak İslam teolojisindeki din-devlet-siyaset ve mülkiyet yapışıklığı ve etkinliği kökten dinciliğin Müslüman toplumlarında daha derin bir karşılık bulduğu gözlenmektedir.

Bir başka belirtilmesi gereken temel nokta da şudur.İslam  ülkelerinde ve bu anlamda Türkiye'de kökten dincilik ile siyasal İslam aynı anlama gelmektedir.Siyasal İslam,kökten dinci hareketin İslam ülkelerindeki görünümü ve pratiğidir.Bu açıdan kökten dincilik bir inanç olmaktan çok bir ideolojidir.Dini anlayışı dünyevileştirmek ve ideolojileştirmektir.Bu hareketin toplumu mobilize etme yöntem ve yaklaşımları diğer dünyevi ideolojilerle aynıdır.Farklılık ve etkinlik,İslam inancı ve kültürünün kökten dinci hareketlere  daha uygun bir altyapı sağlamasından kaynaklanmaktadır.

2-Kökten (radikal-fundamentalist) dinciliğin temel özellikleri.

Kökten dincilik modern ötesi (post modern) toplumların ve küreselleşmeci fikirlerin din anlayışını yansıtır.Bu düşüncenin başka ülkelerdeki görünümü düşünce ithalidir.Köktencilikten kasıt,toplumları,dinlerin ilk doğuşundaki temel kitabi yapılara (orijinine) döndürmek değildir.Bu bir yanılsamadır.Kökten dincilik,dini Tanrı ile kul arasındaki özel bir ilişki olarak kabul etmez.Bütün dini değerleri küreselleşmeci post modern toplumların  ihtiyaçlarına göre yeniden yorumlar.Sosyal,siyasal,ahlaki,kültürel.hukuki v.b. her alanda birey,aile ve toplum yaşamına din kaynaklı düzenlemeler önerir.Başka bir söyleyişle DİNİN HER TÜRLÜ DÜZENLEMELERDEN ÜSTÜN VE HER ŞEYE HÜKMEDEN BİR ÜST DEĞERLER DİZGESİ İÇERDİĞİNİ savunur.Hukuktan önce din gelir.O nedenle dünyevi yasaların,anayasalar dahil,fazla dikkate alınmaması bir kusur olarak görülmez.Dikte edilen  dini değerlere karşı çıkılamaz ve eleştirilemez bir zırh giydirir.

Kökten dincilere göre,kökten dinci yaşam sivil yaşamla sınırlanamaz.Kamusal ve resmi yaşamın her alanında da görünür olmalıdır.Ailede,gündelik yaşamda,ibadette,üretimde,atölyede,fabrikada,üniversitede,poliste,askeriyede,mecliste...kısacası insanın olduğu her alan ve mekanda dini dış görünümü ve kimliği ile görünür olmayı hedefler.Bu görünümde medyanın daha büyük bir önemi vardır.Çünkü görünürlüğün en büyük aracı medya organlarıdır.Özellikle de TV kanalları,gazeteler,dergiler...büyük öneme sahiptir.Modernleşmenin ve aydınlanmanın en önemli mottosu olan DÜŞÜNÜYORUM ÖYLEYSE VARIM söylemi yerine İNANIYORUM  ve GÖRÜNÜYORUM ÖYLEYSE VARIM söylemine bırakmıştır.Ayrıca bu genişleme ve görünme isteğinin hiç bir sınırı da yoktur.Aynı görünme isteği dini ibadetlerin icrasında da geçerlidir.''İbadet Allah'la kul arasında de gizli olmalı'' dönemi yerine İBADETİ GÖRÜNTÜLÜ MEDYA KURULUŞLARI önünde yapmak yükselen değer olmuştur.

3-Kökten dinciliğin temel özellikleri.

-Çağdaşlaşma değerlerine karşı olmak.

_Din ile siyasetin iç içe geçmiş olması.Dini,siyaset  ve hukuk kurumunu düzenleme aracı olarak görmek.

_Laikliğe ve sivilleşmeye karşı olmak.

_Akıl ve bilim ile varılan değerleri fazla önemsememek.

_Din kaynaklı olmayan her şeyden kuşku duymak..

_Siyasi tercihini dini kimlikle yapmak.

_Dünyevi hukuk düzenini görmezden gelmek.

_Liderini ilahlaştırmak,hatasız ve yanılmaz kabul etmek.Asla peşinden ayrılmamak_

_Kendi dini inanç sistemini başkalarına da empoze etmek.Baskı kurmak,hatta zorlamak

_Modern toplumun tüm değerlerini eleştirmek fakat kendi inanç ve dini değerler sistemine dokunulmaz zırhı giydirmek.

_Demokrasiyi kendi dışında bıraktığı ve ötekileştirdiği toplumsal kümeleri eleştirmek için kullanmak.

4-Kökten dinciliğin geleceği var mıdır?

A- Kökten dincilik modern yaşamın eleştirisinden doğmuştur.Modern yaşamın içinden çıkan bir semptomdur.Sanayi toplumunun,kent kültürünün özgür bilimsel bakış açıları genişledikçe kökten dinciliğin etkisi giderek azalacak,orta ve uzun dönem de önemini kaybedecektir.Bu açıdan çağdaş eğitim sistemi değiştirici ve dönüştürücü bir önem taşır.Resmi eğitime ek olarak, bilgiye ulaşmanın yolları artmış ve bu açıdan sosyal medya da önemli bir görev yüklenmeye başlamıştır.Aklın ve bilimin alanı genişledikçe dinciliğin alanı daralacaktır.

B-Kökten dinciliğin dünyevi açıdan,toplumun barınma,beslenme ve çağın nimetlerinden yararlanama konusunda akıl,bilim ve teknoloji temelli bir reçetesi ve fikri üretimi yoktur.Söylemleri uhrevi alana yöneliktir.Dünyevi açıdan kullandığı her şey çağdaşlaşmanın,aklın,bilimin ve teknolojinin sağladığı ve ürettiği şeylerdir.Onları kullanmaktadır.Eksik bir ideolojidir ve tek kanatlı bir kuştur.''El atına binen tez inermiş'' derler.Kalıcılık şansı yoktur.

C-Kökten dinciliğe karşı önemli bir tepki de çağdaşlaşmanın kendi içinden gelmektedir. Modernizmin yeni şekli ve yorumu,din,inanç,ahlak,kimlik,cinsiyet,ırk ve benzeri konularda daha özgürlükçü bir demokrasi doğmaktadır.Din ve vicdan özgürlüğünü baskılayan yasalar ve sekter laiklik anlayışından vazgeçilmektedir.Başka bir söylemle, kökten dincilerin eleştirdiği konular ve eleştiri alanları düzeltilmektedir.

D-Toplumları ayrıştıran,ötekileştiren,düşmanlaştıran ve çatıştıran ırkçı,cinsiyetçi,bölgeci ve dinci politikalar yerine çoğulcu ve ortak değerlerde buluşabilen bir  demokrasi anlayışı boy vermektedir.Sanat,müzik,tiyatro,sinema, v.b. faaliyetler insanları ortak değerlerde buluşturabilir.Ortak değerlerde buluşmada sanatsal ve kültürel faaliyetlerin yaygınlık ve etkinlik kazanması daha barışçı bir toplum yaratır.

5-Sonuç

Yukarıdaki açıklamaların tümü dikkate alındığında kökten ya da siyasal dinciliğin orta ve uzun vadede geleceği yoktur.Bu Türkiye için de doğrudur.İslam ülkelerinde ki kökten dinci etkiler,kısmen daha uzun sürebilir.Fakat kalıcı olamaz.,Aklın,bilimin ve teknolojinin,özgürlük,uygarlık ve çağdaş demokrasi değerlerinin yarattığı evrensel insani değerlerin  güçlü  değişim etkileri kaçınılmaz olacaktır.